Vragen? Bel +31 (0) 30 602 16 17

Nieuwe regels voor zzp'ers zware klus voor kabinet

2 juni 2015

Het moet de volgende grote hervorming van het kabinet worden: nieuwe, moderne regelgeving voor het groeiend aantal zelfstandigen zonder personeel. Makkelijk zal het niet worden om het eens te worden. Hier botsen de wereldbeelden van de VVD en de PvdA op elkaar.

Wil de ware zelfstandige zonder personeel opstaan? Het kabinet komt er namelijk niet uit. Voor de VVD is de consultant de echte zzp'er, die een goede boterham verdient in ruil voor flexibiliteit. Voor de PvdA is de zzp'er de verweesde postbode of alpha-hulp, die tegen heug en meug zonder contract moet werken. De VVD vindt dan ook dat eigenlijk iedereen zelfstandige moet worden, de PvdA ziet liever dat het gros van de zzp'ers weer werknemer wordt in loondienst.

Het is een botsing van wereldbeelden. Toch moet de komende weken een wapenstilstand worden gesloten. Want een nieuwe, moderne omgang met het groeiende leger van zelfstandigen moet de eerste stap worden op de weg naar een nieuw belastingstelsel. Als het meezit, kan het zzp-plan de volgende grote hervorming worden waarmee Rutte II Nederland verandert. Maar zover is het nog niet.

De zzp'ers staan op de agenda omdat zij een probleem zijn geworden. Rond de eeuwwisseling was 1 op de 17 werkenden zzp'er, in 2010 was dat 1 op de 10 en sindsdien is dat verder gestegen. Die groei raakt niet alleen al die zzp'ers zelf, maar ook het functioneren van de overheid. Dat probleem dient zich aan in grofweg drie verschijningsvormen. 

Ten eerste dalen de belastinginkomsten. Zelfstandigen betalen over grofweg de eerste 25 duizend euro bruto jaarinkomen geen belasting. Toevallig is dat het doorsnee-inkomen van zzp'ers. Dat is lager dan Jan Modaal met 34 duizend euro bruto per jaar en veel minder dan dat van zelfstandigen met personeel (44 duizend euro). Bij creatief gebruik van aftrekposten blijft de belastingafdracht ook voor hogere zzp-inkomens veel lager dan van werknemers in loondienst met een vergelijkbaar brutoloon. 

Ten tweede kunnen zelfstandigen ook aanspraak maken op hogere toeslagen dan werknemers. Zo berekent het CPB dat een zelfstandige die zichzelf 29 duizend euro bruto per jaar als winst uitkeert de maximale zorgtoeslag krijgt - 865 euro per jaar - terwijl een werknemer in loondienst met hetzelfde inkomen die toeslag niet krijgt.

Ten derde ondergraaft de opkomst van de zzp'er de sociale zekerheid. Dan gaat het om werknemersregelingen zoals de werkloosheidsuitkering en het pensioen, maar ook om de volksverzekering AOW. Dit zijn collectieve regelingen die zijn gebaat bij een zo groot mogelijke groep deelnemers. Als dat draagvlak versmalt omdat er meer zzp'ers komen, worden de regelingen duurder.

Inflexibel

Ziedaar de opdracht voor het kabinet: verzin een belasting- en premieregime dat de arbeidsmarkt niet te inflexibel maakt maar wel zorgt voor meer zekerheid, voor de zzp'ers zelf én voor de overheid. Op dat punt is de coalitie nu aangekomen. Er is al een berg aan lobbystukken en rapporten met oplossingen in alle soorten en maten bij het kabinet afgeleverd. Daaruit moet het kabinet de komende weken kiezen.

Het is geen onderwerp waarover VVD en PvdA het van nature makkelijk eens worden. De PvdA ziet vooral de risico's. Zelfstandigheid als opmaat naar 'Verelendung': werknemers die door het bedrijf worden gedwongen hetzelfde werk als zzp'er te doen, waarbij zij al hun werknemerszekerheden verliezen. Zie de postbode of de alphahulp in de zorg. Mensen die na hun pensioen in armoede moeten leven.

De VVD daarentegen koestert het ondernemersbeeld van de zelfstandige die zichzelf weet te redden en heeft daarbij de consultant en de vrij gevestigde medisch specialist voor ogen. Die hebben met hun tarieven een goed inkomen en regelen hun eigen sociale zekerheid. VVD-fractieleider Halbe Zijlstra ziet de zzp'er daarom als de nieuwe norm.

Daarin een compromis zoeken is op zich al een opgave. De discussie wordt gecompliceerd door de invoeringsproblemen rond de Wet werk en zekerheid waarmee de regels rond ontslag en flexwerk worden herzien en de duur van de WW verkort. Het kabinet zegt dat flex minder flexibel wordt en een vaste baan minder vast. Critici in ondernemerskringen - belangrijk voor de VVD - vinden dat dit laatste niet ver genoeg gaat en de beperking van flexibel werken juist te ver.

Bijkomend probleem is dat er ook met de oppositie moet worden gepraat, om het plan in de Eerste Kamer draagvlak te geven. De SP is nog veel feller tegen dan de PvdA. Maar de veelgebruikte bruggenbouwer D66 staat hierin juist vierkant achter de VVD. De hoop van de coalitie is vooralsnog dan ook gevestigd op CDA, ChristenUnie, SGP en GroenLinks. Zij zitten ergens in het midden.

Over enkele weken moet het begin van een compromis zichtbaar worden.

Bron: dit artikel is voor het eerst gepubliceerd op: volkskrant.nl
Auteur: Gijs Herderscheê

Lees het originele artikel