+31 (0) 30 602 16 17

De mismatch tussen beleid en de markt komt ons duur te staan

28 april 2015

Politici, vakbondsbestuurders, werkgevers en experts signaleren al langere tijd een toenemende tweedeling op de arbeidsmarkt. Oudere werknemers hebben veelal de geneugten van een vaste aanstelling, waarmee zij toegang hebben tot een hypotheek, pensioenen, WW en arbeidsongeschiktheidsuitkeringen. Voor jongeren, allochtonen en vrouwen rest veelal de onzekerheid van een flexibel contract. Werknemers met een 'vlekje' komen er al helemaal niet tussen.

Het kabinet beoogt met de Wet Werk en Zekerheid en de Participatiewet de problematiek te lijf te gaan en iedereen richting vast werk bij het reguliere bedrijfsleven te bewegen. 'Naïeve illusiepolitiek', oordeelt de Tilburgse hoogleraar en arbeidsmarktdeskundige Ton Wilthagen.

Wat gaat er gebeuren als het nieuwe arbeidsrecht per 1 juli in werking treedt?

'Bedoeling is dat bedrijven worden gedwongen werknemers eerder vast aan te nemen, maar ik denk dat ze alleen nog maar meer naar zzp-constructies grijpen en nog kortere contracten aanbieden. Jongeren worden daar massaal het slachtoffer van: de helft van hen zit momenteel in flexbanen en zzp-constructies. Mijn zorg is dat we niets doen voor hen, omdat we ten onrechte verwachten dat ze wel weer in vaste dienst treden. Je investeert niet in zzp'ers als je ze ziet als afwijking van de norm. De zzp'er zit in het verdomhoekje en moet leven van het verzamelen van kruimelwerk.

'Op langere termijn kan dat zeer problematisch worden. Als groepen zo groot worden op de arbeidsmarkt, kun je niet meer om ze heen. Nu zie je dat nog niet, maar binnen vijf tot tien jaar ga je structurele effecten zien. De mismatch tussen beleid en de markt komt ons duur te staan. Het raakt aan de inkomenszekerheid van mensen. Jongeren gaan piepen, net als de gemeenten want hun bijstandsbestanden stromen vol.'

Minister Asscher van Sociale Zaken probeert alvast om individuele bedrijven te 'namen en shamen'.

'Hij is nu inderdaad boos op bedrijven zoals ING, die anticiperen op zijn wetgeving door uitzendkrachten weg te sturen. Hij plaatst alles in het kader van malversaties. Maar elke dag boos zijn en code oranje uitroepen, helpt op een gegeven moment niet meer.

'Asscher ziet te weinig dat wij een netwerkeconomie hebben opgebouwd. Bedrijven weten niet meer wat volgend jaar hun budgetten zijn, en dat geldt trouwens ook voor de publieke sector, waar de overheid nota bene zelf de schommelingen veroorzaakt. De economie heeft een andere structuur gekregen. Daarbinnen kunnen we best bijsturen. Maar nu dwingt de bovenbouw de onderbouw om weer massaal de cao te omarmen: 880.000 zzp'ers moeten terug in hun hok. Dat is ontkenning van de nieuwe realiteit. De kunst is juist hoe je binnen de nieuwe realiteit je doelen kunt bereiken.'

Welke omslag dient er gemaakt te worden?

'De inkoop van arbeid is aan het veranderen, het verschuift van banen naar projecten en handelingen. Arbeid wordt een commodity. Het is belangrijk dat de politiek daarop reflecteert en die ontwikkeling niet direct koppelt aan een negatief mensbeeld: de calculerende werkgever die uitbuit. Consumenten zijn ook calculerend, ze wisselen bijvoorbeeld van provider als het ergens anders goedkoper kan. Dát en de stapeling van kosten en risico's zoals twee jaar loondoorbetaling, typerend voor Nederland,maakt dat bedrijven vaste contracten vermijden.

'Het stelsel moet in reactie daarop bewegen van baan- naar werkzekerheid, van scholing aan het begin van de loopbaan naar permanente scholing, van automatisch stijgend loon naar marktconform loon. Dit vraagt om een herverdeling tussen jong en oud. Helaas is het in de politiek kennelijk lucratief te zeggen dat we die transformaties helemaal niet hoeven maken. We houden erg aan de oude sjablonen vast. Staatssecretaris Jetta Klijnsma van Sociale Zaken zegt: we gaan gewoon langer doorwerken. Hoe realistisch is dat zonder beleidsaanpassingen? Waarom maken we een deeltijdpensioen niet mogelijk? En waar blijft het nationaal scholingsbudget?'

Het kabinet maakt zich schuldig aan wensdenken?

'Den Haag heeft de luxe om dingen af te spreken die niet aan de werkelijkheid worden getoetst. Daarmee houd je het poldermodel bij elkaar, is dan het argument. Maar we zijn niet op aarde om conservator van een museum te zijn.

'Neem de Participatiewet. Werkgevers moeten daardoor massaal arbeidsgehandicapten aannemen, terwijl er in deze tijd niet eens banen voor "gewone" werknemers zijn. We hebben Klijnsma die onverstoorbaar roept dat de achterblijvers aan de slag gaan, maar ik voel me daar zeer ongemakkelijk bij. Je belooft iets aan 125.000 mensen met een beperking wat je niet waar kunt maken en zadelt bedrijven op met een onmogelijke taak. De PvdA bedrijft illusiepolitiek en de VVD heeft weinig binding met dit soort afspraken, maar houdt zich koest om de politieke vrede te bewaren.'

Kunnen werkgevers dat gat vullen?

'Wat is er qua arbeidsmarktbeleid uit de koker van VNO-NCW gekomen? De meer vergaande voorstellen halen het niet omdat VNO de lieve vrede in de polder wil bewaren. De dienst wordt er uitgemaakt door een handvol grote bedrijven zoals Philips en ING die krimpen en steeds minder representatief zijn. Achter de schermen is er dan ook veel onderlinge verdeeldheid. MKB-bedrijven hebben het nakijken.'

Kan een polderorgaan als de SER weer zijn sleutelpositie van vroeger terugveroveren?

'De Sociaal-Economische Raad schrijft wel adviezen met een zekere moderniteit. De analyse van grote vraagstukken is doorgaans wat genuanceerder en minder conservatief dan voorheen. Voorzitter Mariëtte Hamer (voormalig PvdA-Kamerlid, red) heeft ook wel gezien dat ze niet volledig de lijn van PvdA-minister Asscher en de bonden kan kiezen. Helaas komt de SER niet met nieuwe oplossingen. Het sluit allemaal aan bij de gevestigde polderbelangen. Ze blijven nieuwe instituties stapelen, nieuwe vakbondshuizen verzinnen, posities creëren voor het ancien regime, proberen terug te veroveren wat ze zijn kwijtgeraakt.'

Regio Nieuwe winnaar

Waar het kabinet de regie niet meer voert, springt de regio in het ontstane gat. Althans, dat is de hoop. Tot nu toe is de regio een ondergeschoven kindje binnen de poldereconomie, maar dat kan snel veranderen: de inspraak van Den Haag wordt marginaler, naarmate het tempo meer en meer bepaald wordt door een mondiale economie. De spelregels worden ondertussen op Brussels niveau gemaakt. Daarmee is de weg vrij voor de opkomst van nieuwe regionale hoofdrolspelers zoals gemeenten en de kennisinstellingen, naast de traditionele sociale partners. Het is dan echter ook onvermijdelijk dat de regionale verschillen snel toenemen. Brabant nam recent al vaker het voortouw, met pro-actieve initiatieven zoals de regio-cao, regionale banenplannen, en een eigen databank van cv's: wie goede krachten heeft maar geen werk, kan die ook naar een partnerbedrijf of zelfs de concurrent loodsen. Op de lange termijn profiteren alle deelnemers van een dergelijk ecosysteem. Bedrijven als chipmachinemaker ASML bouwen daar nu al jaren aan mee. Het voorbeeld van Brabant kan echter niet overal navolging krijgen. Tegenover de groei aldaar van 1,7% in 2014 stond 7,3% krimp in Groningen, dat sterk leunt op aardgas. En Twente bijvoorbeeld moet nog leren hoe je als een technologieregio naar buiten treedt; in Enschede steeg de werkloosheid vorig jaar naar 18,5%.

Bron: dit artikel is voor het eerst gepubliceerd op: fd.nl

Lees het originele artikel

>>>De mismatch tussen beleid en de markt komt ons...